रुग्ण मार्गदर्शिका व नियमावली

वांगे, भेंडी, कारले, दोडका, तोंडली, घेवडा, कोहळा, टोमॅटो, शेवगा, फ्लॉवर, कोबी, काकडी, चवळी, बोरे, डोंगरकंद — या भाज्या आहारात घ्याव्यात.

राजगिरा, अंबाडी, माठ, पालक, मेथी, कोथिंबीर घ्याव्यात. कोशिंबीर (सॅलड) रोज आहारात असावी. उकडताना हळद व जिरे वापरावे. शिफारसीप्रमाणे मीठ वापरावे.

बटाटा, रताळे, सुरण, अरवी — योग्य प्रमाणात आणि चांगले शिजवून खावे.

मूग, मसूर, हरभरा, तूर — कडधान्ये भिजवून किंवा अंकुरित करून खाणे उत्तम. नेहमी शिजवून किंवा वाफवून घ्यावे.

तूप, जिरे, हिंग, मोहरी, कढीपत्ता, हळद यांचा फोडणीसाठी योग्य वापर करावा. संपूर्ण आंबट वरण टाळावे.

स्वच्छ उकडलेला वाफाळलेला भात खावा — मऊ शिजवलेला, कडक किंवा न शिजलेला नसावा.

गव्हाची चपाती, ज्वारीची भाकरी, बाजरीची भाकरी. बहुधान्य पीठाचा (मल्टीग्रेन) वापर उत्तम. तेलाशिवाय तयार करावी.

उकळवून थंड केलेले किंवा कोमट पाणी प्यावे. दिवसाला पुरेसे पाणी घ्यावे. जेवताना जास्त पाणी पिणे टाळावे.

जेवणाची वेळ नेहमी ठराविक ठेवावी. दिवसातून दोन वेळा मुख्य जेवण घ्यावे. हळूहळू, शांतपणे खावे. उशिरा रात्री जेवणे टाळावे.

मोसमी गोड फळे खाणे उत्तम. आंबट व पचायला जड फळे कमी प्रमाणात घ्यावीत. जेवणानंतर लगेच फळे खाऊ नयेत.

गाईचे दूध पचायला उत्तम. दुधाबरोबर आंबट किंवा खारट पदार्थ खाणे टाळावे. रात्री कोमट दूध पिणे शरीरास हितकारक आहे.

साबुदाणा, पोहे, उपमा, मुगाची खिचडी — हे पचायला हलके व पथ्यकर असतात.

शिळे अन्न पूर्णपणे टाळावे. ४ तासांपेक्षा जास्त वेळ ठेवलेले अन्न पुन्हा गरम करून खाऊ नये.

ब्रेड, बिस्किटे, केक, कुकीज, पिझ्झा, बर्गर, फरसाण, नमकीन, चिप्स — हे बेकरीचे सर्व कोरडे पदार्थ पूर्णपणे बंद करावेत.

दही आणि ताक मर्यादित व ताजे घ्यावे. जास्त आंबट दही, डोसा, इडली किंवा आंबवलेले पदार्थ खाणे टाळावे.

तेलकट, तळलेले, पचायला जड आणि मसालेदार पदार्थ टाळावे. मैदा व रव्याचे पदार्थ अत्यंत मर्यादित करावेत.

बाहेरचे जेवण, हॉटेलमधील अन्न, फास्ट फूड आणि जंक फूड पूर्णपणे टाळावे.

साबुदाणा खिचडी, राजगिरा लाडू यांसारखे सात्त्विक पदार्थच घ्यावेत. उपवासात बटाट्याचे तळलेले वेफर्स, चिप्स व तिखट पदार्थ टाळावेत.